Изгорениците претставуваат сериозни повреди на кожата и подлабоките ткива, предизвикани од различни фактори како топлина, хемикалии, електрична енергија, радијација или триење. Нивната сериозност варира од лесни повреди до состојби кои можат да го загрозат животот.
„Со правилен третман, повеќето изгореници можат успешно да зараснат без компликации.” – совет од медицински експерти
Видови изгореници според длабочината на повредата
Изгорениците се класифицираат според степенот на оштетувањето на кожните слоеви, што определува и како треба да се третираат.
Првостепени изгореници (суперфицијални)
Овие изгореници ги зафаќаат само најгорните слоеви на кожата (епидермисот). Се карактеризираат со црвенило, болка, сува кожа и оток, но без појава на меури. Типични примери се сончевите изгореници или краток допир на жешка површина.
За третман на првостепени изгореници се препорачува:
- Ладење со млака вода (не мраз!) 10-20 минути
- Нанесување алое вера гел или хидратантен лосион
- Зголемен внес на течности за хидратација
- Избегнување изложеност на сонце на погоденото место
Второстепени изгореници (површни и длабоки дермални)
Овие изгореници продираат подлабоко, зафаќајќи го епидермисот и дел од дермисот. Се препознаваат по интензивна болка, меури со бистра или жолтеникава течност, и влажна, розова или црвена кожа. Најчесто се предизвикани од врела течност, пареа или директен пламен.
Третманот вклучува:
- Ладење со млака вода 15-20 минути (никако мраз)
- Покривање со стерилна, немазна газа
- Земање аналгетици за ублажување на болката (ибупрофен, парацетамол)
Важни предупредувања:
- Не прободувајте ги меурите бидејќи ризикувате инфекција
- Посетете лекар ако изгореницата е поголема од вашата дланка, ако се наоѓа на лице, дланки, стапала, гениталии, или ако се појават знаци на инфекција
Третостепени изгореници (целосна дебелина на кожата)
Овие сериозни изгореници ги зафаќаат сите слоеви на кожата, често продирајќи и до масното ткиво. Изненадувачки, тие се често безболни поради уништените нервни завршетоци. Кожата може да изгледа бела, црна или кожена. Вакви изгореници настануваат од тежок контакт со оган, струја или хемикалии.
За третостепени изгореници:
- Итно побарајте медицинска помош!
- Покријте ја повредата со чиста, сува стерилна газа
- Давајте течности (ако повредениот е свесен)
- Не нанесувајте масти или домашни лекови
- Не вадете загорена облека залепена за кожата
Четвртостепени изгореници (длабоки оштетувања)
Најтешкиот вид на изгореници кои продираат до мускулите, тетивите и коските. Изгледаат црни и јагленосани, без никаква чувствителност. Бараат неодложна болничка нега, трансплантација на кожа и хируршки интервенции.
Причини за изгореници и специфичен третман
Термички изгореници
Предизвикани од оган, врела течност, пареа или жешки предмети. Третирајте ги со ладење со млака вода и никако не ставајте масло, путер или брашно бидејќи можат да ја влошат состојбата.
Хемиски изгореници
Настануваат од контакт со киселини, бази или хемикалии за чистење. Задолжително измијте ја погодената област со млака вода најмалку 20 минути и отстранете ја загадената облека. За изгореници од силни хемикалии, задолжително побарајте медицинска помош.
Електрични изгореници
Предизвикани од струен удар или гром. Важно: Исклучете го изворот на струја пред да помогнете! Иако овие изгореници може да изгледаат мали на површината на кожата, често имаат сериозни внатрешни оштетувања. Секогаш е потребна медицинска проценка за исклучување на срцеви проблеми или оштетувања на внатрешните органи.
Радијациски изгореници
Резултат на изложеност на сонце, зрачење или УВ лампи. Третирајте ги со ладење на кожата и употреба на алое вера или специјални креми за изгореници. Одржувајте добра хидратација и избегнувајте повторно изложување на сонце.
Фази на заздравување и можни компликации
Заздравувањето на изгорениците поминува низ три главни фази:
- Инфламаторна фаза (првите денови) – се карактеризира со црвенило, болка и воспалителен одговор
- Пролиферативна фаза (неколку недели) – период кога се формира нова кожа
- Фаза на ремоделирање (месеци до години) – формирање на лузни и финално заздравување
Компликации кои можат да се појават вклучуваат:
- Инфекција (гној, црвенило, треска)
- Контрактури (намалена подвижност поради лузни)
- Промени во пигментацијата на кожата
- Шок кај големи изгореници поради загуба на течности и електролити
Долгорочна нега на изгореници
За оптимално заздравување на изгорениците и минимизирање на лузните, потребно е:
- Редовна хидратација со специјални креми
- Заштита од сонце за спречување на темни дамки
- Користење притисочни завои за намалување на видливоста на лузните
- Физиотерапија ако постои ограничена подвижност
Домашни митови и што НЕ треба да се прави
Постојат бројни заблуди за третманот на изгореници:
- Мит: Путерот и маслото помагаат Вистина: Маснотиите ја задржуваат топлината и можат да ја влошат изгореницата
- Мит: Пукањето на меурите го забрзува заздравувањето Вистина: Тоа значително ја зголемува шансата за инфекција
- Мит: Користењето мраз помага за ладење Вистина: Мразот може да предизвика дополнително оштетување на ткивото
Кога треба да побарате лекарска помош?
Не двоумете се да побарате итна медицинска помош во следниве случаи:
- Ако изгореницата е поголема од вашата дланка
- Ако се наоѓа на лицето, рацете, стапалата или гениталиите
- Ако има знаци на инфекција
- Ако повредениот има силни болки или симптоми на шок (збунетост, бледило, забрзано чукање на срцето)